Vorige week woensdag 20 mei was alweer het vijfde netwerkevenement van Podiumkunst.net: Namen en (rug)nummers. We kwamen in Utrecht samen rondom het thema ‘persoonsgegevens’. Zowel de perspectieven vanuit de archieven als die vanuit de kunstenaars en hun omgeving werden belicht. Niet om haaks tegenover elkaar te staan, maar juist om de verbinding tussen de data en de personen achter de data aan te scherpen in onze sector.
Geen ego, geen ijdelheid
Action writer Laura van Dolron vatte de emotie, de sfeer en het toekomstperspectief van het programma prachtig voor ons samen. We waren er stil van:
De microfoon doet het even niet…
En dat vind ik heel mooi. Dat mijn woorden de microfoon wat hebben doen verstillen.
En dat de stilte die valt in het archief komt, dat zou ik echt willen.
We gaan niet zeggen wie het goed of fout doet zegt Lene.
Wow werd dat maar elke dag op veel meer plekken gezegd.
Dan zou de wereld zo veel mooier worden, dat geloof ik echt.
Jessica wilde zichzelf empoweren….
“The new urban collective” .
Een naam verzinnen die van potentie uit elkaar spat, dat vind ik heel dapper en mooi.
Die naam alleen al is empowerment, “doe maar normaal dan doe je al gek genoeg”.
Nee verzin zo’n naam
Breek uit je kooi.
Swingend en vrolijk en stevig en rijk.
Jezelf een naam durven geven, voor empowerment heel belangrijk.
Het gaat over stambomen.
En ik denk, ach zo veel stambomen afgesneden afgezaagd.
Zo vele ontworteld en ontheemd, vinden nooit iets terug, omdat hen nooit iets werd gevraagd.
Ontheemd en stamboomloos, zo veel mensen.
Die niet hun stamboom zoeken online, maar gewoon nabijheid van hun geliefde van hun familie wensen.
Sadettin is aan de beurt.
Hij zegt ik zou een stukje spelen, maar “dat ga ik lekker niet doen”.
En ik voel liefde bij die “ik ga het lekker niet doen” en ik denk goed zo schat.
Als jij het “lekker niet wil” dan doe je dat!
Die “lekker niet” dat is empowerment en dat is wat mij raakt.
Dat dat jongetje huilend in de kring nu LEKKER zijn eigen keuzes maakt.
En dat dat elke dag weer lastig is dat weet ik ook.
Maar vandaag doet hij het lekker niet.
Omdat hij niet denkt “Ik heb iets gemaakt, en ik wil dat je dat met decor, met kostuum, met alles wat IK maakte ziet”.
De dvd staat aan, en hij gaat LEKKER zitten, en dat gun ik hem zo.
En iedereen dat je op een dag durft zeggen “dit doe ik lekker niet” een groot kado!
Hoe zou het zijn voor hem om naar zichzelf te kijken, ik wordt er wat verlegen van.
Ik durft niet naar hem te kijken, omdat ik niet naar mezelf kijken kan.
En later als ik groot ben wil ik ook zeggen als ik naar mezelf keek zoals Sadettin deed “ja het is mooi geworden”.
Dat je naar jezelf kijkt en dat dat lukt, en dat het mooi geworden is en dat jij dat zelf weet.
Jullie zeggen “hmmmm” als hij huilt in de kring op school in de klas.
En ik wou dat dat jongetje dat geluid hoorde daar, dat de liefde die we nu voor hem voelen daar in die kring bij hem was.
Dat hij lekker niet hoeft te spelen zoals hij vandaag kon zeggen.
Dat hij toen naar zichzelf kon kijken als vandaag.
Dat hij niets hoeft te verdedigen, niets hoefde uit te leggen.
Ik hou zo van het theater waar jullie “hmmmm “zeggen, zo’n zacht geluid.
Zo genereus als het zwart wat Jessica aanbrengt om de gepijnigde lijven te beschermen.
Eindelijk eindelijk eindelijk, al is het te laat.
“Eindelijk eindelijk eindelijk waardigheid”.
Ik voel in de woorden de eindeloze strijd van de ontzettend mooie niet ijdele vrouw die hier voor ons staat.
Het zwart om de lijven te beschermen eindelijk eindelijk eindelijk te laat…
Maar eindelijk toch waardigheid voor deze lijven en schaamte en dat doet pijn…
Om onderdeel van een maatschappij waarin dit gebeurde en gebeurd
Waarin de eindelijk eindelijk eindelijk te laat is te zijn….
Jessica’s archief is politiek
Zij is een zachte lente dag zonder regen, een frisse ademteug in een wereld, pijnlijk en ziek.
Haar archief is geen verleden vastgelegd.
Maar een hoop op een betere nu, een betere toekomst “eindelijk eindelijk eindelijk” zoals ze verlangend zegt.
Het archief wil iets doen aan het nu, het mooier beter maken.
Ze wil met het archief niet alleen ons brein maar ook ons hart en ons geweten raken.
En als je geen welkom zegt tegen mensen dan heb je geen huis.
Als je geen geweten hebt, dan heb je geen thuis.
Jessica zegt “kijk zo was het toen, daar komen we vandaan”.
En ook nu is het aan de hand, daarvoor hoeven we niet terug in de tijd te gaan!
Haar manier van presenteren strijdbaar en toch ZO bescheiden en ingetogen.
Geen ego, geen ijdelheid, zo iemand die we allemaal in een klap mogen.
Eindelijk eindelijk eindelijk waardigheid, dat is wat zij wil met heel haar hart.
En met haar liefde en haar wens voor waardigheid kleurt zij het lichaam van Saartje.
Wat helaas NIET van Saartje was zwart.
De zwartheid is zacht en beschermt wat niemand toen beschermde.
Wat bloot was zo bloot dat het nog heel veel pijn doet vandaag.
En eindelijk eindelijk eindelijk waardigheid!
En wanneer is het EINDELIJK, dat is de vraag.
Het verhullende zwart voor haar lichaam, de zachtheid de zorgzaamheid.
Ik zie dat Jessica die ZO met heel haar hart wil geven.
Het liefst reisde ze naar Saartje dwars door de archieven dwars door de tijd.
Saartje Baardman ze werd tentoongesteld, het woord helaas dat Jessica zegt is zacht.
En juist die zachtheid geeft het haar kracht.
Juist dat zachte zwart wat zij over het lichaam heeft geplaatst is warm alsof ze deze vrouw achteraf nog wil koesteren.
Eindelijk eindelijk eindelijk een keer hun waardigheid terug.
Het liefst beschermde zij ze met haar lichaam.
Droeg ze ze op haar sterke rug.
Antropologe met een klein beetje lef, dat kleine beetje, maak daar maar een heleboel van.
Omdat je juist als iemand “een klein beetje” zegt het enorme lef wat eronder zit voelen kan.
In een wereld van sharen en tonen.
Een wereld van performances waar ik soms niet wil wonen.
Ik wil een zwart vlak waar de mensen uit Gaza mogen zijn.
Ik wil een zwart vlak waarin mijn dochters zich kunnen tonen.
Zonder schattige meisjes te hoeven zijn.
Hun woede kunnen voelen “ik speel vandaag lekker niet”.
Een ruimte waarin ze zichzelf mooi vinden zonder dat iemand dat ziet.
Een groot zwart vlak voor allen die schreeuwen, bij de AZC.
Zodat ze zichzelf horen, en ze tegen zichzelf schreeuwen NEE NEE NEE.
Zodat ze zichzelf gaan horen en wij niet meer.
Zodat ze blijven schreeuwen en nog en nog een keer.
Tot ze horen dat ze zelf dakloos zijn.
Tot ze horen, we zijn bang, we hebben pijn.
Een zwart vlak voor iedereen die verloren is.
Een zwart vlak voor ons allemaal.
En eindelijk eindelijk eindelijk waardigheid voor iedereen.
Als dat wij daarvoor werken iedereen in de zaal.
Eindelijk eindelijk eindelijk waardigheid voor iedereen die leeft.
En dat Jessica iedereen die het nodig heeft een genereus zwart vlak van waardigheid geeft.
Het is nog “een beetje” te gevaarlijk zegt ze….zo mooi zo voorzichtig en…zo zacht…
Zo invoelend zo doordacht….
Racisme is geen geschiedenis….
Daarom praat ze niet in verleden tijd….
“Later als het een stuk aangenamer is” zegt ze alsof ze weet dat die dag ooit zal komen, En ik hoop zo dat die tijd er snel is en niet alleen in dromen.
“We zijn net geopend” zegt ze, ze glimlacht en zakt een beetje naar onder.
Dan breekt er een vrolijke lach door.
Het gaat over de foto’s met de zachte zwart vlak ervoor
Ze klaagt het aan, maar zetten het niet door!
Saartje Saartje zeg haar naam, vandaag en in het archief.
En Jessica met je zwarte genereuze vlakken, weet ik heb jou en je zoektocht lief.
Saartje, eindelijk eindelijk eindelijk was maar veilig en geliefd.
Blijf haar noemen, blijf haar zien maar niet staren.
KIJK naar jezelf, niet naar haar, eindelijk eindelijk eindelijk alsjeblieft.
Juist iets niet laten zien, iets niet zeggen is zo mooi en zo rijk.
Juist het zwarte vlak, juist de stilte en zeggen “ga bij jezelf naar binnen en kijk”.
Kijk naar jezelf en niet naar haar.
Ja, we willen het tonen, maar wij laten het niet zien, want die manier van kijken is klaar.
Er is hier een ruimte waar ze veilig is, die was er niet in haar leven.
En het doet zo veel pijn dat wij, eindelijk eindelijk eindelijk veel te laat zo vele die ruimte geven.
Terwijl zovele nog steeds nul waardigheid krijgen, ook nu weer vandaag.
En wanneer is er eindelijk eindelijk eindelijk eindelijk waardigheid, dat is de vraag!
We kijken de hele tijd, en er zou veel meer mogen worden afgedekt wat mij betreft.
Omdat we dan niet afgeleid worden door de prikkel die de sensatie geeft.
Omdat we dan de schaamte ook voelen, en weten dat het eindelijke eindelijk eindelijk veel te laat is.
Omdat degene die nu pas beschermd wordt al lang niet meer leeft.
Eindelijk eindelijk eindelijk, daar in zit zo veel pijn.
Daarin is zo voelbaar dat de dingen uit de geschiedenis nooit alleen geschiedenis zijn.
Het woord “ontsloten” valt de hele tijd.
Ontsluiting, en ik denk ik aan bevallen, een prachtig en pijnlijk proces.
Pijn die tot nieuw leven leidt.
Dingen ontsluiten, het doet pijn het is moeilijk en zwaar.
Je lijf wordt opgetrokken en je denkt “ik val uit elkaar”.
En je denkt, ik kan het niet ik heb niks meer te geven!!
Ontsluiten is pijnlijk maar dan eindelijk eindelijk leidt het toch tot nieuw leven.
En Manu komt met zijn moeder en ik denk aan die van mij.
En hoe ik net haar naam voor de eerste keer uitsprak en hoe angstig ik het zei.
De moeder, en Jessica ook een moeder, de verdediger van waarde.
Eindelijk eindelijk eindelijk waardigheid, voor iedereen op deze aarde.
En zeggen “vandaag speel ik lekker niet”.
En weten dat je soms door niet te kijken veel meer ziet!
En artikel 81 for all.
We zijn elkaar hulp getrouwheid en bijstand verschuldigd altijd overal voor iedereen alsjeblieft.
Wat is daarop jullie antwoord?
Dan verklaar ik jullie nu tot medemens.
Jullie mogen elkaar kussen.
Mits er sprake is van consent.